تمدن جيرفت تمدني باستاني است كه حداقل 5000 سال قدمت تاريخي دارد و در ايران كنوني بوده است. تحقيقات باستان شناسي بين المللي در جيرفت و ناحيه هليل رود منجر به كشف مجموعه ي سايت هاي باستاني زيادي شده است.
    تمدن جيرفت ، تمدن عصر اوليه برنز در کرمان ايران است که قدمت آن،مطابق با کمترين آمار ، به حدود بيست و شش قرن پيش از ميلاد مسيح (بيش از چهارهزار و سيصد سال پيش) باز مي گردد. اهميت تمدن مزبور ، نخستين بار توسط پرفسور يوسف مجيدزاده در سال 2003 ميلادي ، بر بنياد حقايق هنري -معماري بيان شده از جانب مقامات جمهوري اسلامي ايران ، خاطرنشان گشت . موقعيت خود جيرفت ، موقعيتي بسيار حائز اهميت در نيمه هزارۀ سوم پيش از ميلاد است که پل ارتباطي تمدن ايلام در باختر و تمدن درۀ سند در خاور ، بوده است.

    مهمترين مكان هاي اين تمدن عبارت اند از: شهر سوخته ، تپه بمپور ، اسپيدژ ، شهداد ، تل ابليس و تپه يحيي . برخي از اين مكان ها در استان همجوار ، سيستان و بلوچستان ، قرار دارند.

    تحقيق در اين تمدن ، طرحي نسبتاً جديد و يک پروژۀ باستان شناسي چندمليتي است که تمدني از پيش ناشناخته را در مجموعه اي از مکانهاي جديداً کشف شده در استانهاي سيستان و بلوچستان و کرمان ، به ويژه تپه کُنارصَندَل ، نزديک جيرفت در ناحيه هليل رود ، آشکار مي سازد. اکنون در اين منطقه ، حداقل دوازده مکان تحت حفاري است که به نظر مي رسد قديمي ترين آنان ، داراي بيش از هفت هزارسال قدمت است .

   پس از اکتشافات فراوان منحصر به فرد در منطقه ، مجيدزاده ، جيرفت را گاهوارۀ هنر ناميد. در آن هنگام ، بسياري از محققان ، تئوري مزبور را بدان واسطه که در جيرفت ، هيچ گونه خطي کشف نگشته است به زير سؤال بردند ؛ اما اندکي پس از آن ، اکتشاف نسخه هايي در زيگورات کُنارصَندَل ، بسياري از کارشناسان را به بازنگري ديدگاههايشان در جيرفت ، وادار ساخت.
Sir Aurel Stein نخستين باستان شناسي بود كه در اوايل دهه ي 1900 در اين ناحيه تحقيقاتي انجام داد. حداقل 12 مركز در اين ناحيه مورد كاوش باستاني قرار گرفته است كه قديمي ترين آنها به نظر مي رسد قدمتي بيش از 5000 سال داشته باشد. اكتشافات اتفاقي اخير منجر به كاوش هاي غير قانوني و غارت اين مركز باستاني شد. به عقيده سرپرست تيم کاوش در يك كاخ در اين مكان يك نوشته بر روي يك آجر شكسته پيدا شده است كه از قديمي ترين كتيبه يافت شده عيلامي در شوش ،300 سال قديمي تر است.

    آخرين حلقه ترديد باستان شناسان در خصوص وجود تمدني باستاني در جيرفت با کشف يک لوح کامل خطي در اين محوطه باستاني از بين رفت تا ديگر در کتابهاي تاريخي جهان به سادگي از جيرفت ايرانيان به عنوان تمدني بزرگ ياد کنند. طول اين لوح خطي آجري ۱۱، عرض آن را هفت و ضخامتش را دو سانتيمتر است.

    اين تنها لوح خطي است كه به صورت كامل تاكنون در اين محوطه كشف شده است. اين لوح خطي كه داراي پنج سطر خط و هر سطر دارای دوازده ‪ حرف است به منظور رمزگشايي تصويري براي خط شناسان معروف دنيا ارسال شده است .

    کارشناسان باستان شناسي جهان تاکنون براي ثبات وجود يک تمدن باستاني در اين منطقه تنها وجود نداشتن خط را بهانه اي براي عدم وجود يک تمدن باستاني در اين منطقه مي دانستندکاووش هاي باستان شناسي در اين منطقه منجر به ثبوت مراتب ديواني و شهر نشيني و آيين ها باستاني در اين منطقه شده است اما بايد خط که کامل کننده اين حلقه براي اثبات يک تمدن باستاني است در اين منطقه يافت مي شد تا اين زنجيره کامل شود.

   تاكنون در محوطه‌هاي باستاني جيرفت هيچگونه ابزار جنگي كشف نشده كه اين نشانگر صلح و آرامش در زمان فرمانروايي پادشاه آن دوران است.